MYSTERIA

თანამედროვე ქართველი მხატვრის ზაალ ბაჩანაშვილის „იდუმალი მისტერია“ (2015) უშუალოდ მის სახელოსნოში, თბილისის ზღვაზე, შეიძინეს. ეს მყუდრო სივრცეა დიდი ფანჯრებითა და ბაღით, სადაც ყვავილები ხურმისა და ვაშლის ხეების გვერდით იზრდება. მრავალრიცხოვან ტილოებსა და ნახატებს შორის, სახელოსნოს სხვადასხვა კუთხეში, გვხვდება ყინწვისის ცისფერი ანგელოზის რეპროდუქცია — შუა საუკუნეების საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფრესკის გამოსახულება.

ბაჩანაშვილის აბსტრაქტულ-ლირიკულ კომპოზიციებში ტილო რეალურისა და წარმოსახვითის, ადამიანურისა და სულიერის, მიწიერისა და ზეციერის შეხვედრის სივრცედ იქცევა. „იდუმალ მისტერიაში“ ნათელ, თითქმის თეთრ ფონზე ძლივს იკვეთება სახეები, ფიგურები და წვრილი, ამოკაწრული ხაზები. ისინი თითქოს სიცარიელიდან ჩნდება და მასშივე იფანტება, რის გამოც ნახატი ხილვას ემსგავსება. გამოსახულება აქ საბოლოოდ არ ფიქსირდება და მაყურებლის თვალწინ კვლავ წარმოქმნას განაგრძობს.

მხატვრის ერთ-ერთი მთავარი მოტივია თეთრი წრე ან მისი ფრაგმენტი. ის 1980-იანი წლების ბოლოს, საქართველოს ისტორიის მღელვარე პერიოდში ჩნდება და ხშირად კომპოზიციის ცენტრად იქცევა. ბაჩანაშვილი თეთრ წრესა და თეთრ ფერს სიკეთეს, სიწმინდეს, ჰუმანურობას, მოწყალებასა და ღვთის სიყვარულს უკავშირებს. ნათელი ცენტრის გარშემო ფიგურების მოძრაობა შეიძლება აღვიქვათ, როგორც ადამიანის სწრაფვა მიწიერიდან სულიერისკენ.

საკრალურისკენ ასეთი მიმართვა 1980-იანი წლების თაობის ქართველი მხატვრებისთვის დამახასიათებელი იყო. საბჭოთა იდეოლოგიისა და ოფიციალური ათეიზმის პირობებში რწმენისადმი ინტერესი შინაგანი წინააღმდეგობის ფორმად იქცეოდა, ხოლო მართლმადიდებლური ხელოვნებისა და ფრესკული მხატვრობისკენ მიბრუნება — კულტურულ მეხსიერებასთან კავშირის შენარჩუნების გზად. ბაჩანაშვილის მხატვრობაში ეს კავშირი განსაკუთრებით თვალსაჩინოა: ფრესკის მსგავსად, მისი სახეები თითქოს კი არ გამოისახება, არამედ სივრცისა და სინათლისგან ცხადდება.

ბაჩანაშვილი თელავის რაიონის სოფელ ლეჩურში დაიბადა და თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში გიორგი ჯაშისა და უჩა ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით სწავლობდა. რეალისტური სკოლისგან მან სინათლისა და კომპოზიციისადმი ყურადღება შეითვისა, თუმცა საკუთარი ფილოსოფიური ენა ჩამოაყალიბა. „მე მიყვარს სიცოცხლე და ვცდილობ, ყოველდღე ნათელი თვალებით შევხედო მას — რომ სული არ ჩაქრეს და არ დაბერდეს, რომ ადამიანი ადამიანად დარჩეს“, — ამბობს მხატვარი.

1991 წელს ბაჩანაშვილი შემოქმედებით რეზიდენციაში მიიწვიეს აშშ-ის ქალაქ ტაკომაში, რომელიც თბილისთან არის დამეგობრებული. იქ გაიმართა მისი პირველი საზღვარგარეთული გამოფენა. 2022 წლის გაზაფხულზე საქართველოს ეროვნულ გალერეაში გაიმართა მისი გამოფენა „თეთრი წრე“, რომელმაც შემოქმედების მოწიფული პერიოდის დაახლოებით 70 ნამუშევარი გააერთიანა. ამ პერიოდს მიეკუთვნება „იდუმალი მისტერიაც“. მხატვრის ნამუშევრები ასევე წარმოდგენილია საქართველოს სახვითი ხელოვნების მუზეუმის მუდმივ ექსპოზიციაში, თბილისში.